NB-2020-2_Roel

ZVE Nieuwsbrief 

Jaargang 5, nummer 2

Zingen - medicijn voor lichaam en geest?

Ook zo teleurgesteld dat het concert van ons Zwols Vocaal Ensemble op 21 november 2020 niet door kan gaan? Ik in elk geval wel. Want uitgerekend zingen én luisteren naar zingen is het beste geneesmiddel tegen corona en de (maatschappelijke) gevolgen daarvan. O ja, echt waar?

Zoiets werd zeker vroeger wel gedacht. Toen was er weliswaar geen corona maar trok de pest meerdere keren over de wereld. De grootste pestpandemie was in de 15de eeuw en die bracht – net als nu met het covid-19 virus – een wereldwijde zoektocht naar geneesmiddelen op gang. Eén hiervan was muziek. Zingen zou de pest verdrijven, en vooral de meerstemmige smeekbede ‘O gezegende Sebastiaan’ zou helpen.

Wat zou daarvan dan het geheim zijn? Sebastian leefde in de derde eeuw na Christus en was een weldoener die juist daarom door de Romeinse keizer werd gedood. Althans, dat dacht de keizer. Maar hij genas wonderbaarlijk door intense en liefdevolle zorg. Toen men In Lombardije (Italië) eeuwen later, tijdens een pestepidemie, een altaar oprichtte voor deze San Sebastian verdween de pest prompt uit het gebied: het was een wonder. Zo verwierf Sebastiaan voortaan de reputatie van pestheilige. Toen in de 15de eeuw de pest weer genadeloos toesloeg, schreef de componist Gaspar van Weerbeke dan ook het lied O beate Sebastiane waarin hij hem smeekte om opnieuw de pest te verdrijven (luister hier)

Roel1.pngIn de Renaissance beschouwden velen het samen zingen van liederen als een medicijn tegen ziekten, ook tegen de pest. Ik vermoed dat in de 21e eeuw niemand zal geloven dat je door te zingen wordt beschermd tegen of geneest van corona. We weten wel beter: zingen is nu juist riskant en die wetenschap leidt ertoe dat het concert van het ZVE geen doorgang vindt.

Maar er zijn genoeg composities waarnaar je kunt luisteren in de rust van je eigen huis, muziek die naar aanleiding van ’s levens rampspoed werd geschreven. Want naast de pest en het coronavirus was en is er meer rampspoed die onze wereld treft. Aardbevingen, de pest, grote stadsbranden, overstromingen, ze zijn van alle tijden. In de klassieke muziek komen we veel van deze gebeurtenissen tegen. Zo schreef Bach zijn prachtige cantate Aus der Tiefen (luister en kijk hier) na een stadsbrand in Mühlhausen waarbij de hele binnenstad werd verwoest en veel mensen stierven. Telemann componeerde Die Donnerode (luister hier) na een grote aardbeving in Lissabon. Ook persoonlijk leed zet tot zingen aan. Buxtehude schreef het Klaglied 'Muss der Tod denn auch entbinden' (luister en kijk hier, ondertitelde tekst is van RS) naar aanleiding van de dood van zijn vader. Johann Pachelbel – u weet wel, die van de Canon – trouwde in 1681 maar verloor in 1683 zowel zijn vrouw als zijn eerste zoon aan de pest. Datzelfde jaar schreef hij een reeks koraalvariaties met de naam Musicalische Sterbens-Gedancken met onder meer de koraalbewerking Alle Menschen müssen sterben (luister hier). Dit had blijkbaar een therapeutisch effect want tien maanden later hertrouwde Pachelbel. Hij leefde nog gelukkig met zijn tweede vrouw en verwekte vijf zonen en twee dochters.

Muziek bood en biedt troost in moeilijke tijden, toen en nu. Franz Schubert ving de woorden over de kracht van muziek in een van zijn mooiste liederen: An die Musik (hier door Fritz Wunderlich, hier door Gerald Finley en de Berliner Philharmoniker en tot slot hier door cello en piano): ‘Du holde Kunst, ich danke dir dafür!’

Jammer dat het ZVE ons niet live muzikaal kan troosten in deze coronatijd. Maar we zijn niet ontroostbaar, er valt immers veel te genieten van het prachtige aanbod dat via deze Nieuwsbrief tot ons komt.

In de hoop op betere tijden.

Roel Steenbergen